In de wereld van vandaag lijkt de vaste bodem onder onze verwachtingen weggeslagen, zeker op het gebied van internationale politiek en economie. Veel mensen, zowel ervaren beleggers als zij die geen enkele interesse in beleggen hebben, ervaren een groeiend gevoel van onzekerheid. We worden overspoeld met nieuws over spanningen binnen internationale allianties, conflicten in het Midden-Oosten, handelsoorlogen en een veranderende rol van de Verenigde Staten. Geopolitiek raakt daarmee niet alleen de politieke verhoudingen, maar ook onze economie. Inflatie, rente en beursbewegingen staan niet los van internationale spanningen. Voor wie vermogen opbouwt of belegt, is de vraag dan niet óf er onrust is, maar hoe daarmee om te gaan. In die context zien velen de persoon van Donald Trump een centrale en beangstigende factor in deze dynamiek. Wat betekent dit voor jouw financiële toekomst – en moeten we ons zorgen maken?

De wereldorde onder druk

Sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog was er een min of meer stabiel internationaal systeem waarin multilaterale instellingen zoals de Verenigde Naties (VN), de Europese Unie (EU), en de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) een belangrijke rol speelden. Deze organisaties boden niet alleen kaders voor diplomatie en conflictbeheersing, maar ook voor handel, samenwerking en collectieve veiligheid. De ruggengraat van dit systeem was de nauwe samenwerking tussen de Verenigde Staten en Europa.

Onder het huidige Amerikaanse buitenlands beleid met een sterke nadruk op ‘America First’ lijkt dat fundament echter onder druk te staan. Je ziet een strategische verschuiving naar relaties die meer op transacties gebaseerd zijn, waarbij traditionele partnerschappen niet langer vanzelfsprekend zijn, maar die opnieuw onderhandeld moeten worden. Die houding komt terug in discussies over handelstarieven, defensie-inspanningen binnen de NAVO en zelfs territoriale geschillen zoals de aanspraak die Amerika maakt op Groenland. Binnen de NAVO ontstaat discussie over wie welke bijdrage levert en wat de toekomst van de alliantie betekent. Europese leiders waarschuwen dat de VS niet zelfstandig globaal kan optreden en een hernieuwde samenwerking nodig is. Ook op het gebied van internationale handel zorgt de Amerikaanse focus op tarieven en bilaterale onderhandelingen voor spanning met grote partners zoals de EU en India. En op klimaatgebied bleek recent nog bij internationale energiebesprekingen een groot gebrek aan eensgezindheid, mede door tegenstellingen tussen de klimaatdoelen van de VS en andere landen.

Het land waarop de wereldorde decennialang grotendeels was gebouwd, lijkt in de ogen van critici zelfs op sommige vlakken te zijn vervreemd van het internationale systeem dat het mede heeft helpen vormen. Steeds meer wordt gesproken van een risico dat de VS in internationale opinie steeds meer als een pariastaat wordt gezien, een land dat zich terugtrekt uit multilaterale akkoorden en op unilateraliteit en nationalisme inzet.

Geopolitieke spanningen en economische impact

Het is niet alleen diplomatie die onder spanning staat: geopolitieke conflicten hebben ook directe implicaties voor de wereldeconomie en financiële markten. Het beginsel dat politieke stabiliteit goed is voor economische voorspelbaarheid lijkt onder druk te staan en dat zien we terug in marktreacties. Uit de recente berichtgeving over de olieprijzen wordt overduidelijk dat de spanningen rond het Midden-Oosten, met name Iran, hebben geleid tot hogere olieprijzen, wat op zijn beurt inflatiegevoelig kan zijn en de wereldeconomie beïnvloedt.

Ook de valutamarkten zijn gevoelig voor politieke risico’s. In de recente weken zagen we sterke bewegingen in de dollar en stijgende prijzen voor traditionele veilige havens zoals goud en zilver, wat erop wijst dat beleggers risico’s anders waarderen in een geopolitiek onzekere context. Dat zien we vaak wanneer onzekerheid toeneemt. Uit opinieonderzoeken blijkt bovendien dat een significant deel van de wereldbevolking, in tientallen landen, verwacht dat het beleid van de Verenigde Staten negatieve gevolgen zal hebben voor zowel de wereldeconomie als hun eigen persoonlijke financiële situatie. Kortom: onzekerheid over geopolitiek vertaalt zich in angst op de markten, maar ook in sentimenten onder burgers wereldwijd.

Historisch perspectief: is het echt zo slecht?

Het beeld van een wereld in crisis dat we momenteel in de media voorgeschoteld krijgen, hangt deels samen met de intensiteit en snelheid van nieuwsverspreiding. We krijgen nieuws sneller en vaker dan ooit. Maar wanneer we dit vergelijken met eerdere perioden in de geschiedenis, neem de afgelopen honderd jaar, dan is het belangrijk om in perspectief te blijven. De mensheid heeft talloze perioden van grote geopolitieke onzekerheid doorgemaakt. De twee wereldoorlogen in de 20ste eeuw, de Koude Oorlog, de oliecrisissen van de jaren ’70, de economische recessies van de jaren ’80 en ’90, en de financiële crisis van 2008 zijn slechts enkele voorbeelden van momenten waarop de wereldorde behoorlijk op de proef werd gesteld. Iedere keer zagen we dat spannende tijden uiteindelijk nieuwe ordeningen voortbrachten, soms chaotisch, soms pijnlijk, maar niet zonder lessen en vooruitgang.

Een diepere historische blik leert ons twee dingen: systemen veranderen altijd, en wat vroeger vanzelfsprekend was, kan op de proef worden gesteld, maar hoeft niet noodzakelijk te verdwijnen. Crisismomenten kunnen innovatie en versterkte samenwerking stimuleren, juist omdat de noodzaak tot verandering de druk opvoert. Vergelijkingen met de Koude Oorlog zijn bijvoorbeeld niet ongepast. Ook toen was er sprake van scherpe rivaliteit tussen grootmachten, onzekerheid over allianties en regelmatige marktturbulentie. Toch leidde die periode uiteindelijk tot institutionele versterking in andere regio’s en een herijking van strategieën die de wereld instabieler maakten én tegelijk nieuwe samenwerkingsverbanden tot stand brachten.

Is er hoop?

Te midden van de huidige onzekerheid zijn er duidelijke tekenen dat niet alles donker is. Om te beginnen is er de sterke regionale samenwerking in Europa. Het debat over onafhankelijker Europese defensie en economische samenwerking laat zien dat er binnen de EU een groeiend bewustzijn is van strategische autonomie, niet als vijandschap met de VS, maar als versterking van de eigen positie. Daarnaast moet bedacht worden dat markten zich aanpassen. Financiële markten zijn dynamisch en reageren op risico’s, maar ze hebben ook een groot aanpassingsvermogen. Langdurige trends, zoals technologische innovatie, demografische veranderingen en transities naar duurzame energie, blijven belangrijke motoren van groei, ook in tijden van geopolitieke onrust. Tenslotte moet gewezen worden op de burgerlijke mobilisatie en nieuwe initiatieven. Wereldwijd zien we dat burgers en regeringen zich niet passief opstellen. Klimaatafspraken worden ondanks Amerikaanse terugtrekking extern voortgezet en nieuwe multilaterale initiatieven ontstaan, vaak gedreven door consensus en gemeenschappelijke belangen.

Conclusie: onzekerheid in perspectief

Het is begrijpelijk dat vele mensen zich angstig voelen in een wereld waarin oude zekerheden lijken te wankelen. De combinatie van geopolitieke spanningen, veranderende allianties en marktschommelingen kan voelen als een breuk met het verleden. Maar wanneer we deze periode vergelijken met eerdere turbulente momenten in de geschiedenis, zien we ook dat crises vaak een katalysator vormen voor dynamiek en hervorming. Angst is begrijpelijk en een natuurlijke reactie op het onbekende, maar onzekerheid is niet nieuw en zelden blijvend. De geschiedenis laat zien dat mensen, samenlevingen en markten veerkrachtig en vooruitstrevend zijn en zich aanpassen en nieuwe evenwichten vinden. In dat aanpassingsvermogen ligt reden voor vertrouwen. Dat geeft ruimte om met vertrouwen te blijven bouwen aan de toekomst — stap voor stap, met oog voor de lange termijn.